น้ำมันกานพลู (Clove Oil) ใช้เป็นยาสลบปลาได้

น้ำมันกานพลู (Clove Oil) ใช้เป็นยาสลบปลาได้ ในการขนส่งหรือส่งออก ปลาไปในที่ไกลๆหรือไปต่างประเทศ มีแนวโน้มที่จะใช้สารจากธรรมชาติมากกว่าสารเคมี เพื่อให้ปลาสลบคงความสด(ยังมีชีวิตเมื่อถึงปลายทาง) รวมทั้งมีข้อตกลงใหม่ทางการค้าที่บังคับให้ใช้สารจากธรรมชาติ เนื่องจากคำนึงถึงความปลอดภัยของผู้บริโภคมากขึ้น ในส่วนของปลาสวยงามก็นิยมใช้น้ำมันกานพลู ทำให้ปลาสงบ ลดความบอบช้ำของปลาเมื่อต้องส่งปลาสวยงามออกไปต่างประเทศ อีกทั้งน้ำมันกานพลูยังเป็นสารธรรมชาติ ไม่ตกค้างในตัวปลาและปลอดภัยสำหรับปลาสวยงามเมื่อใช้อย่างถูกวิธี นอกจากนี้น้ำมันกานพลูยังใช้ทำให้ปลาสวยงามสลบเพื่อการผ่าตัดปลาได้ด้วย

น้ำมันกานพลู เป็นน้ำมันหอมระเหยชนิดหนึ่งที่สกัดจาก ดอกตูมแห้งและใบของต้นกานพลู (Syzygium aromaticum) น้ำมันกานพลูมักจะถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมน้ำหอม อาหาร ทำยาสลบปลาธรรมชาติ และผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวกับฟันและช่องปาก เช่น ยาสีฟันน้ำยาบ้วนปากและยาชาที่ทันตแพทย์ใช้กัน

น้ำมันกานพลูมีส่วนประกอบหลักที่สำคัญคือ Eugenol ประมาณ 49-87%, β-caryohyllene ประมาณ 4-21%, Eugenyl acetate ประมาณ 0.5-21%

ปัจจุบันมีนักเพาะเลี้ยงปลาสวยงามจำนวนมาก นำน้ำมันกานพลูมาใช้เป็นยาสลบปลาก่อนการผ่าตัด หรือทำให้ปลาสงบลงก่อนการย้ายปลาหรือการขนส่งในระยะทางไกลทดแทนสารเคมีที่เป็นยาสลบเนื่องจากเป็นสารจากธรรมชาติและมีผลข้างเคียงต่อปลาน้อยมากปลาสามารถฟื้นตัวเร็วและอัตราการตายต่ำมาก หลังจากที่ฟื้นแล้วถ้าเราใช้อย่างถูกต้อง สารที่ทำให้ปลาสลบ ก็คือ Eugenol ที่มีอยู่ใน น้ำมันกานพลูนั่นเอง โดยทั่วไปน้ำมันกานพลูมี 2 ชนิด จะถูกสกัดมาจาก

1. ดอกตูมแห้งของกานพลูซึ่งจะมี Eugenol ในสัดส่วน 40-80% โดยประมาณ

2. ใบกานพลูซึ่งจะมี Eugenol ในสัดส่วน 60-90% โดยประมาณ

เราสามารถใช้น้ำมันกานพลูมาทำยาสลบปลาได้ทั้ง 2 ชนิด แต่สำหรับการทำยาสลบปลานั้น แนะนำให้ใช้ น้ำมันจากใบกานพลูเนื่องจากมีราคาถูกกว่าน้ำมันดอกกานพลู และมี Eugenol (สารออกฤทธิ์)ในปริมาณที่มากกว่าน้ำมันที่สกัดจากดอกตูมกานพลู

เราพออนุมานได้ว่าใน 1 มล. ของน้ำมันกานพลูบริสุทธิ์จะมี Eugenol ประมาณ 1 กรัมการทำยาสลบปลามาใช้เราจะต้องเจือจางน้ำมันกานพลูลงก่อนให้ได้ความเข้มข้นประมาณ 100 มก./มิลลิลิตร. เป็น Stock solution ก่อนที่จะนำไปใช้งานต่อไปแต่เนื่องจากน้ำมันกานพลูไม่ละลายน้ำจึงต้องใช้แอลกอฮอล์เป็นตัวทำละลายเราสามารถใช้ น้ำมันกานพลู: 95% ethyl alcohol ในสัดส่วน 1:9 ก็จะได้น้ำยาสลบปลา (Stock solution) ความเข้มข้นประมาณ 100 มก/มิลลิลิตร

อัตราส่วนความเข้มข้นของยาสลบในการแช่ปลาควรอยู่ระหว่างตั้งแต่ 40 มก./ลิตรจนถึง 120 มก./ลิตร ควรเริ่มใช้ในขั้นต่ำ (40 มก./ลิตร)ก่อนแล้วค่อยๆหยดเพิ่มลงไปช้าๆจนเห็นว่าปลาเริ่มเคลื่อนไหวช้าลงและหยุดเคลื่อนไหวทั้งนี้ขึ้นกับชนิดของปลาน้ำหนักปลาด้วย

ข้อควรระวังคือ

-ควรนำปลาพักในน้ำสะอาดและงดให้อาหารปลา 24 ชม.ก่อนการสลบปลา

-น้ำพักปลาน้ำที่ใช้ผสมยาสลบและน้ำที่จะนำปลามาทำให้ฟื้นจากสลบควรเป็นน้ำคุณภาพดีมาจากแหล่งเดียวกันอุณหภูมิใกล้เคียงกัน

-ระหว่างการสลบปลาควรเปิดเครื่องเพิ่มอ๊อกซิเจนอย่างพอเพียง

-การแช่ปลาที่สลบแล้วในน้ำที่ผสมยาสลบนานเกินไปอาจทำให้ปลาตายได้

-ควรปรึกษาผู้รู้หรือผู้ที่เชี่ยวชาญก่อนทำการสลบปลา

-ถ้าไม่สามารถหาเอทธิลแอลกอฮอล์สามารถใช้ Vodka หรือ เหล้าขาว แทนได้

-น้ำยาสลบปลา (Stock solution) สามารถเก็บไว้ได้นานประมาณ 6 -12 เดือนแต่ควรเก็บในขวดแก้วสีทึบหรือในที่มืดห่างจากความร้อนแสงแดดและเด็ก

ขอบคุณข้อมูลจาก

-Anesthesia,Analgesia,and Surgery for Pet Fish; Gregory A.Lewbart; North Carolina State University College of Veterinary Medicine.

-Martin Municipal water District Vegetation Management Plan